Έλλειψη σιδήρου: υψηλότερα διαγνωστικά κατώφλια φερριτίνης στις οδηγίες της ASH

Οι νέες συστάσεις δίνουν έμφαση στην αναγνώριση της σιδηροπενίας πριν εκδηλωθεί αναιμία και στην εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.

Με την αναγνώριση της έλλειψης σιδήρου ακόμη και όταν η αιμοσφαιρίνη είναι φυσιολογική ασχολούνται οι πρώτες τεκμηριωμένες διαγνωστικές οδηγίες της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας, ASH. Δημοσιεύθηκαν στο Blood Advances στις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και προτείνουν υψηλότερα όρια φερριτίνης, ώστε να περιοριστούν οι περιπτώσεις που δεν εντοπίζονταν με τα παλαιότερα κριτήρια.

Τα βασικά σημεία παρουσίασαν ο αιματολόγος Κωνσταντίνος Γιάννακας και ο Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής–Ογκολογίας–Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής στο Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» και τέως πρύτανης του ΕΚΠΑ. Στις 23 Οκτωβρίου 2026 το JAMA είχε επίσης αναδείξει την ανάγκη κοινών διαγνωστικών κριτηρίων.

Κατά τις εκτιμήσεις που παρατίθενται, η σιδηροπενία αφορά περίπου έναν στους τρεις ανθρώπους, περί τα δύο δισεκατομμύρια παγκοσμίως και δέκα εκατομμύρια ενηλίκους στις ΗΠΑ. Η ASH επισημαίνει ότι σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου μπορεί να παραμένει αδιάγνωστο έως το 70% των περιστατικών. Ο περιορισμένος έλεγχος και τα διαφορετικά εργαστηριακά όρια συμβάλλουν στις καθυστερήσεις.

Ο σίδηρος συμμετέχει στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, που μεταφέρει οξυγόνο μέσω των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Είναι επίσης σημαντικός για τον εγκέφαλο, το ανοσοποιητικό, τους μυς, το δέρμα, τα μαλλιά και τα νύχια. Η φερριτίνη είναι η πρωτεΐνη στην οποία αποθηκεύεται και η τιμή της χρησιμοποιείται ως έμμεσος δείκτης των αποθεμάτων.

Στα πρώτα στάδια οι ανάγκες ξεπερνούν την πρόσληψη και μειώνεται η φερριτίνη χωρίς απαραίτητα μεταβολή της αιμοσφαιρίνης. Αργότερα επηρεάζεται η παραγωγή των ερυθρών και μπορεί να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία, με μικρά και ωχρά ερυθρά αιμοσφαίρια. Πρόκειται για τη συχνότερη αιματολογική πάθηση διεθνώς και, χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ή απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές. Συμπτώματα, ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν πριν από την αναιμία.

Αίτια και εκδηλώσεις

Η απώλεια αίματος αποτελεί κύριο αίτιο. Αυξημένες ανάγκες ή μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν άτομα με βαριά ή παρατεταμένη έμμηνο ρύση, έγκυοι, θηλάζουσες, βρέφη, μικρά παιδιά και έφηβοι. Σε άνδρες και μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ιδιαίτερη σημασία έχει η διερεύνηση χρόνιας, μη εμφανής απώλειας από το πεπτικό, όπως από έλκος, αιμορροΐδες ή όγκους.

Δυσκολία απορρόφησης μπορεί να σχετίζεται με κοιλιοκάκη, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, ατροφική γαστρίτιδα, Helicobacter pylori ή προηγούμενη βαριατρική επέμβαση. Στις ομάδες που αναφέρονται περιλαμβάνονται επίσης άτομα με περιοριστική διατροφή, χρόνια νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια ή ρευματολογικά νοσήματα.

Η εικόνα συχνά δεν είναι ειδική: κόπωση, μειωμένη ενέργεια, αδυναμία, ζάλη, δύσπνοια, ταχυκαρδία, πονοκέφαλος, ωχρότητα και δυσκολία συγκέντρωσης. Μπορεί να συνυπάρχει σύνδρομο ανήσυχων ποδιών. Σε σοβαρότερη έλλειψη περιγράφονται επιθυμία για πάγο ή μη βρώσιμες ουσίες, γνωστή ως πίκα, γλωσσίτιδα, χειλίτιδα και κοιλονυχία, δηλαδή νύχια με όψη κουταλιού.

Εξετάσεις και νέα όρια

Η εργαστηριακή διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει γενική αίματος, σίδηρο ορού, ικανότητα δέσμευσης σιδήρου, κορεσμό τρανσφερρίνης, δικτυοερυθροκύτταρα, επίχρισμα αίματος και φερριτίνη. Η τελευταία αυξάνεται και σε φλεγμονή, λοίμωξη ή καρκίνο, επειδή είναι πρωτεΐνη οξείας φάσης. Επομένως, φυσιολογική ή υψηλή τιμή σε αυτές τις συνθήκες δεν αποκλείει σιδηροπενία.

Η επιτροπή της ASH, στην οποία συμμετείχε και εκπρόσωπος ασθενών, αξιολόγησε τα δεδομένα με τη μέθοδο GRADE και διατύπωσε πέντε συστάσεις. Για παιδιά εννέα μηνών έως τεσσάρων ετών το προτεινόμενο όριο είναι φερριτίνη έως 20 ng/mL, αντί έως 12. Για ενηλίκους, άτομα με έμμηνο ρύση και εγκύους αναφέρεται έως 30 ng/mL, αντί έως 15. Για ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως βαριά έμμηνος ρύση και εγκυμοσύνη με αναιμία, το όριο φθάνει έως 50 ng/mL. Σε ενήλικες με φλεγμονή αναφέρονται φερριτίνη κάτω από 100 ng/mL ή κορεσμός τρανσφερρίνης κάτω από 20%.

Στις εγκύους εγκαταλείπεται ειδικά το όριο των 15 ng/mL. Στη φλεγμονή αξιολογούνται μαζί φερριτίνη και κορεσμός τρανσφερρίνης, με επάρκεια ενός από τα δύο κριτήρια. Η παρουσίαση αναφέρει ότι η μέτρηση του κορεσμού ιδανικά γίνεται έπειτα από περίπου 5–9 ώρες νηστείας, χωρίς προηγούμενη λήψη σιδήρου ή πολυβιταμινών· η προετοιμασία πρέπει να καθορίζεται από τον θεράποντα και το εργαστήριο.

Τα παλαιά εργαστηριακά κατώφλια συχνά προέρχονταν από πληθυσμούς που θεωρούνταν υγιείς, παρότι περιλάμβαναν άτομα με λανθάνουσα σιδηροπενία. Παρ’ όλα αυτά, οι νέες συστάσεις βασίζονται σε χαμηλή ή πολύ χαμηλή βεβαιότητα δεδομένων και καταγράφουν ερευνητικά κενά, μεταξύ άλλων στον προσυμπτωματικό έλεγχο των γυναικών. Τα όρια διευκολύνουν τη διάγνωση, χωρίς να επιβάλλουν αυτόματα θεραπεία.

Αντιμετώπιση με βάση την αιτία

Οι γιατροί υπογραμμίζουν ότι χρειάζεται να εντοπίζεται και να αντιμετωπίζεται η αιτία, όχι απλώς να χορηγείται σίδηρος. Ακόμη και ήπια αναιμία μπορεί να αποτελεί τη μοναδική εκδήλωση υποκείμενης απώλειας αίματος ή κακοήθειας του πεπτικού.

Η από του στόματος αγωγή αποτελεί συνήθη πρώτη επιλογή. Στην παρουσίαση περιγράφονται σχήματα ανά δεύτερη ημέρα για καλύτερη ανοχή και απορρόφηση, η συμβολή της βιταμίνης C και συνέχιση περίπου έξι μήνες μετά την αποκατάσταση της αιμοσφαιρίνης για αναπλήρωση αποθεμάτων. Αυτά αποτελούν γενική περιγραφή θεραπευτικών πρακτικών και όχι προσωπικό σχήμα αγωγής.

Ενδοφλέβια χορήγηση εξετάζεται όταν η από του στόματος αγωγή δεν γίνεται ανεκτή ή δεν αποδίδει, όταν συνεχίζεται σημαντική αιμορραγία ή απαιτείται ταχεία αναπλήρωση, όπως σε σοβαρή αναιμία, προγραμματισμένο χειρουργείο ή τρίτο τρίμηνο κύησης. Η αιμοσφαιρίνη συνήθως αρχίζει να αυξάνεται σε μία έως δύο εβδομάδες και η αναιμία μπορεί να διορθωθεί σε περίπου δύο μήνες. Ανεπαρκής ανταπόκριση απαιτεί έλεγχο για συνεχιζόμενη απώλεια, δυσαπορρόφηση ή άλλο νόσημα. Νέες θεραπευτικές οδηγίες της ASH αναμένονταν για το 2027.

Επίμονα συμπτώματα ή παλιές οριακές τιμές αξίζει να συζητούνται με γιατρό. Η λήψη σιδήρου χωρίς ιατρική εκτίμηση δεν συνιστάται, καθώς μπορεί να καθυστερήσει την αναγνώριση της πραγματικής αιτίας.

Αρχικό ρεπορτάζ: KorinthosTV.