Η φροντίδα της ψυχικής υγείας μπορεί να αρχίσει πριν από την κρίση
Με αφορμή τη 10η Οκτωβρίου, η ψυχολόγος Χριστίνα Μαντζιώρου αναδεικνύει την έγκαιρη υποστήριξη και την κατανόηση.
Η διατήρηση μιας κανονικής εξωτερικά καθημερινότητας δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν δυσκολεύεται. Με αυτή την αφετηρία, η κλινική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Χριστίνα Μαντζιώρου προσεγγίζει την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας της 10ης Οκτωβρίου: η υποστήριξη δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι την εξάντληση ή μια σοβαρή κρίση.
Κάποιος μπορεί να εργάζεται, να πηγαίνει σχολείο, να εκπληρώνει υποχρεώσεις και να διατηρεί επαφές, ενώ παράλληλα βιώνει μοναξιά, άγχος ή εξουθένωση. Η δυσκολία να αρνηθεί αιτήματα, η διαρκής ανησυχία για το μέλλον, η πίεση να εμφανίζεται πάντοτε δυνατός και η αίσθηση ανεπάρκειας δεν ακυρώνονται επειδή εξακολουθεί να λειτουργεί.
Περισσότερα από την απουσία διαταραχής
Στο κείμενό της, η ψυχική υγεία συνδέεται με την αναγνώριση συναισθημάτων, τη διαχείριση άγχους, τις σχέσεις και την αντιμετώπιση αλλαγών και απωλειών. Δεν ταυτίζεται με μόνιμη χαρά, απουσία φόβου ή δυνατότητα επίλυσης κάθε προβλήματος. Αφορά και τη σταδιακή κατανόηση της δυσκολίας, την αναζήτηση στήριξης και τη φροντίδα μέσα σε αντίξοες συνθήκες.
Οι εμπειρίες, το περιβάλλον, η εργασία, οι οικονομικές πιέσεις και τα γεγονότα της ζωής συμμετέχουν στη διαμόρφωσή της. Δεν ανάγεται επομένως αποκλειστικά σε προσωπική δύναμη ή αισιοδοξία.
Τα εμπόδια στην αναζήτηση στήριξης
Η σύγκριση με ανθρώπους που θεωρούμε ότι υποφέρουν περισσότερο, η πεποίθηση ότι πρέπει να αντέξουμε μόνοι και η αμφισβήτηση του δικαιώματός μας να δυσκολευόμαστε συχνά εμποδίζουν την αναζήτηση βοήθειας. Ιδίως όσοι συνηθίζουν να στηρίζουν τους άλλους και να αναλαμβάνουν ευθύνες μπορεί να φοβούνται ότι θα γίνουν βάρος.
Η συγγραφέας αντιπαραθέτει την ιδέα ότι ο πόνος δεν είναι διαγωνισμός. Η εμπειρία του ενός δεν αναιρεί εκείνη του άλλου και το αίτημα υποστήριξης δεν αποτελεί ομολογία αποτυχίας. Αναγνωρίζει απλώς ότι δεν απαιτείται να αντιμετωπίζονται όλα χωρίς βοήθεια.
Η θέση της ψυχοθεραπείας
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αφορά κρίσεις, άγχος ή θλίψη, αλλά η παρουσίασή της δεν περιορίζεται σε ανακούφιση συμπτωμάτων. Περιγράφεται ως συνεργατικός χώρος ειλικρινούς έκφρασης, όπου δεν χρειάζεται να επιδεικνύεται μια διαρκώς ισχυρή, επιτυχημένη και ευχάριστη εικόνα.
Μέσα στη θεραπευτική σχέση μπορούν να διερευνηθούν η δυσκολία να απογοητεύουμε άλλους, οι ενοχές για τις δικές μας ανάγκες, η επανάληψη σχέσεων χωρίς αμοιβαίο σεβασμό και ο φόβος λάθους, απόρριψης ή αλλαγής. Τα ερωτήματα μπορεί να συνδέονται με παλιές εμπειρίες και μαθημένους τρόπους σκέψης, αλλά και με σημερινές συνθήκες.
Η αναγνώριση τέτοιων συνδέσεων και μοτίβων μπορεί να ανοίξει χώρο για διαφορετική στάση απέναντι στον εαυτό και στις σχέσεις. Δεν προσφέρονται εύκολες, άμεσες ή καθολικές απαντήσεις ούτε υπόσχεση ζωής χωρίς προβλήματα. Το ζητούμενο είναι σταδιακές αλλαγές με προσωπικό νόημα.
Μικρές κινήσεις της καθημερινότητας
Η Μαντζιώρου υπενθυμίζει ότι η φροντίδα δεν περιορίζεται στο γραφείο του ειδικού. Περιλαμβάνει παρατήρηση συναισθημάτων αντί συνεχούς παραμερισμού τους, συζήτηση με έμπιστο άνθρωπο, αποδοχή της ανάγκης για ξεκούραση πριν από την πλήρη εξάντληση και όρια όταν οι προσωπικές ανάγκες υποχωρούν διαρκώς. Αναφέρει επίσης επαγγελματική υποστήριξη όταν οι δυσκολίες επιμένουν, αυξάνονται ή επιβαρύνουν σημαντικά τη ζωή.
Οι κινήσεις αυτές δεν παρουσιάζονται ως μαγική λύση ούτε ως πάντοτε εύκολες. Συνοδεύονται από την επισήμανση ότι η πρόσβαση σε υπηρεσίες, η βοήθεια του περιβάλλοντος και οι κοινωνικές συνθήκες είναι ουσιώδεις: η ψυχική υγεία δεν είναι μόνο ατομική ευθύνη.
Το μήνυμα της ημέρας
Η αναζήτηση βοήθειας μπορεί να σχετίζεται με μια αλλαγή που φοβίζει, επαναλαμβανόμενο πόνο στις σχέσεις ή επιθυμία καλύτερης κατανόησης των αναγκών, χωρίς απαίτηση απολογίας. Σε κοινωνικό επίπεδο, η συγγραφέας προκρίνει ακρόαση χωρίς βιαστικές συμβουλές, κατανόηση αντί κριτικής και σεβασμό σε δυσκολίες που δεν φαίνονται.
Προτείνει να αναλογιστούμε την επιείκεια που θα δείχναμε σε αγαπημένο πρόσωπο στην ίδια θέση και να την επεκτείνουμε στον εαυτό μας. Η φροντίδα της ψυχικής υγείας εντάσσεται στη φροντίδα της ζωής, αντί να θεωρείται πολυτέλεια ή αδυναμία. Η παρούσα απόδοση αναπτύσσει τις θέσεις του αρχικού άρθρου της Χριστίνας Μαντζιώρου.
Αρχικό ρεπορτάζ: KorinthosTV.