Το τελεσίγραφο, η άρνηση και το μέτωπο: η ιστορική διαδρομή της 28ης Οκτωβρίου
Η επέτειος του 2026 συμπλήρωσε 86 χρόνια από την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και την αντίσταση στις ιταλικές απαιτήσεις.
Ογδόντα έξι χρόνια από την άρνηση στο ιταλικό τελεσίγραφο συμπλήρωσε η Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου 2026. Η επέτειος παραπέμπει στην υπεράσπιση της κυριαρχίας της χώρας απέναντι στη φασιστική Ιταλία και στις ανθρώπινες θυσίες που ακολούθησαν στο μέτωπο και στην Κατοχή.
Περίπου στις 03:00 της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο Ιταλός πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε τον Ιωάννη Μεταξά στην κατοικία του στην Κηφισιά. Του παρέδωσε το τελεσίγραφο του Μπενίτο Μουσολίνι, που απαιτούσε να επιτραπούν η είσοδος ιταλικών στρατευμάτων και η κατάληψη στρατηγικών θέσεων στην Ελλάδα.
Η απάντηση ήταν αρνητική. Η ιστορική μαρτυρία αποδίδει στον Μεταξά τη γαλλική φράση «Alors, c’est la guerre», δηλαδή «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο». Η άρνηση έμεινε στη συλλογική μνήμη με τη λέξη «Όχι». Στις 05:30 οι ιταλικές δυνάμεις επιτέθηκαν από την τότε ιταλοκρατούμενη Αλβανία, αρχίζοντας τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο.
Από την άμυνα στην αντεπίθεση
Στην Πίνδο και στην Ήπειρο ο Ελληνικός Στρατός αντιμετώπισε τις επιθέσεις υπό ιδιαίτερα δύσκολες καιρικές συνθήκες, παρά την αριθμητική και υλική υπεροχή των αντιπάλων του. Η αντίσταση εξελίχθηκε σε αντεπίθεση στο αλβανικό μέτωπο, με κατάληψη σημαντικών θέσεων. Οι ελληνικές επιτυχίες έπληξαν το γόητρο της φασιστικής Ιταλίας και ενίσχυσαν το ηθικό των λαών που αντιμάχονταν τον Άξονα.
Στην υποστήριξη του μετώπου συμμετείχαν αποφασιστικά οι γυναίκες της Πίνδου. Μετέφεραν τρόφιμα, πυρομαχικά και άλλα εφόδια στους στρατιώτες, ξεπερνώντας τις κακουχίες των ορεινών διαδρομών.
Οι εθελοντές των Δωδεκανήσων
Τα Δωδεκάνησα τελούσαν ακόμη υπό ιταλική κυριαρχία. Δωδεκανήσιοι που βρίσκονταν στην Αθήνα, στον Πειραιά και αλλού κινητοποιήθηκαν για να πολεμήσουν στο πλευρό της Ελλάδας. Τον Νοέμβριο του 1940 συγκροτήθηκε το Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων.
Στις μορφές που συνδέονται με αυτή την προσφορά περιλαμβάνεται ο Αλέξανδρος Διάκος από τη Χάλκη, ο οποίος έπεσε την 1η Νοεμβρίου 1940 και αναφέρεται ως ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός που σκοτώθηκε στο αλβανικό μέτωπο. Η συμμετοχή των νησιωτών προηγήθηκε κατά χρόνια της επίσημης ενσωμάτωσης των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα το 1948.
Η γερμανική εισβολή και η Κατοχή
Στις 6 Απριλίου 1941 η ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα. Ο Ελληνικός Στρατός, μαζί με βρετανικές και κοινοπολιτειακές δυνάμεις, αντιμετώπισε τη συντριπτική γερμανική στρατιωτική υπεροχή. Η Αθήνα καταλήφθηκε στις 27 Απριλίου και ακολούθησε η τριπλή Κατοχή από Γερμανία, Ιταλία και Βουλγαρία.
Πείνα, εκτελέσεις, διώξεις και βαριές απώλειες χαρακτήρισαν την περίοδο. Παράλληλα αναπτύχθηκε η Εθνική Αντίσταση, με χιλιάδες ανθρώπους να συνεχίζουν τον αγώνα μέχρι την απελευθέρωση.
Η ετήσια τιμή στην 28η Οκτωβρίου εκφράζεται με δοξολογίες, επιμνημόσυνες δεήσεις, στεφάνια και μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις. Πέρα από την τελετουργία, η επέτειος προσφέρει στις νεότερες γενιές επαφή με την ιστορία και υπενθύμιση της σημασίας της ελευθερίας, της ειρήνης, της δημοκρατίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Αρχικό ρεπορτάζ: KorinthosTV.