Liberty: από τον συμμαχικό ανεφοδιασμό στη μεταπολεμική ελληνική ναυτιλία

Η ιστορική διαδρομή των μαζικά κατασκευασμένων φορτηγών αποτυπώνεται και στο πλωτό μουσείο Hellas Liberty του Πειραιά.

Εκατό πλοία Liberty που αποκτήθηκαν το 1947 από Έλληνες πλοιοκτήτες με εγγύηση του ελληνικού κράτους αποτέλεσαν σημαντικό στήριγμα της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης της εμπορικής ναυτιλίας. Η σημασία τους, όπως την παρουσιάζει το ιστορικό αφιέρωμα, συνδέει δύο περιόδους: την ανάγκη των Συμμάχων για ανεφοδιασμό στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την επανεκκίνηση ελληνικών επιχειρήσεων και ναυτικών μετά τις βαριές απώλειες του στόλου.

Το αμερικανικό πρόγραμμα μαζικής ναυπήγησης ξεκίνησε όταν τα γερμανικά υποβρύχια απειλούσαν τις εμπορικές γραμμές του Ατλαντικού και τον εφοδιασμό της Βρετανίας και των Συμμάχων. Το πρώτο Liberty, SS Patrick Henry, καθελκύστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1941. Από 1941 έως 1945 κατασκευάστηκαν 2.710 πλοία, απλά και σχετικά οικονομικά φορτηγά ατμόπλοια, σχεδιασμένα για αντοχή και μεταφορική χρησιμότητα αντί πολυτέλειας ή ταχύτητας.

Για τον τυπικό τύπο EC2-S-C1, η πηγή δίνει μήκος 134,6 μέτρων, πλάτος 17,4 μέτρων, ταχύτητα 11 κόμβων, ισχύ 2.500 HP και μεταφορική ικανότητα 10.800 DWT. Το DWT αφορά το σύνολο των μεταφερόμενων βαρών, όχι μόνο το εμπορικό φορτίο. Το χαλύβδινο κύτος είχε πέντε αμπάρια, φορτωτικά μέσα στο κατάστρωμα και μεγάλη ατμομηχανή με μία προπέλα. Η εκτεταμένη ηλεκτροσυγκόλληση αντί πριτσινιών και τα προκατασκευασμένα τμήματα επιτάχυναν την παραγωγή. Σε εξαιρετική περίπτωση επιτεύχθηκε ολοκλήρωση σε τέσσερις ημέρες και λίγες ώρες, ρεκόρ και όχι συνήθης διάρκεια κατασκευής.

Στον πόλεμο μετέφεραν πυρομαχικά, άρματα, στρατιωτικά φορτηγά, αεροσκάφη, καύσιμα, τρόφιμα και φαρμακευτικό υλικό. Συχνά ταξίδευαν σε νηοπομπές με πολεμική συνοδεία, εκτεθειμένα σε υποβρύχιες και αεροπορικές επιθέσεις. Το αφιέρωμα αναδεικνύει ιδιαίτερα τον ανεφοδιασμό μετά την απόβαση της Νορμανδίας τον Ιούνιο 1944, ως απαραίτητο όρο συνέχισης της συμμαχικής επίθεσης.

Τα μεταπολεμικά ελληνικά Liberty μετέφεραν σιτηρά, άνθρακα, μεταλλεύματα, ξυλεία και άλλα αγαθά ανοικοδόμησης. Έδωσαν χώρο σε νέες ναυτιλιακές επιχειρήσεις, απασχόληση σε χιλιάδες ναυτικούς και πρόσβαση σε διεθνή λιμάνια. Το άρθρο τα θεωρεί βασικό αρχικό πυλώνα της ανόδου, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η μετέπειτα ανάπτυξη είχε πολλούς οικονομικούς και επιχειρηματικούς παράγοντες.

Η καθημερινότητα των πληρωμάτων ήταν απαιτητική: υπερατλαντικά ταξίδια πολλών ημερών ή εβδομάδων με περίπου 11 κόμβους, απλοί χώροι και περιορισμένες ανέσεις, δύσκολος καιρός, μηχανικοί δίπλα στις ατμομηχανές και ναύτες σε συντήρηση, προσδέσεις και φορτοεκφορτώσεις. Η εργασία πρόσφερε όμως εμπειρία και επαγγελματική εξέλιξη, με πολλούς να στελεχώνουν αργότερα μεγαλύτερα φορτηγά και δεξαμενόπλοια.

Στον Πειραιά διατηρείται ως πλωτό μουσείο το Hellas Liberty, πρώην SS Arthur M. Huddell, κατασκευής 1943 στις ΗΠΑ. Η πολεμική του υπηρεσία περιλάμβανε μεταφορά εξοπλισμού για υποθαλάσσιους αγωγούς καυσίμων στη Μάγχη στην επιχείρηση PLUTO. Μετά τον πόλεμο χρησιμοποιήθηκε για μεταφορά υποβρύχιων καλωδίων. Παραχωρήθηκε στην Ελλάδα, μεταφέρθηκε στον Πειραιά το 2008 και αποκαταστάθηκε ως μουσείο με ναυτικά όργανα, φωτογραφίες, εξοπλισμό και εκθέματα για πλοία και πληρώματα.

Πολλά Liberty συνέχισαν να ταξιδεύουν επί δεκαετίες. Για τις ΗΠΑ συμβολίζουν τη βιομηχανική κινητοποίηση του πολέμου, ενώ για την Ελλάδα συνδέονται με την επανεκκίνηση της εμπορικής ναυτιλίας και τις γενιές των ναυτικών της. Το αφιέρωμα επικαλείται U.S. National Park Service, The National WWII Museum, Hellas Liberty Museum και navalhistory.gr ως ιστορικές πηγές.

Αρχικό ρεπορτάζ: KorinthosTV.